Steelpan – muzyka – recycling – kultura

Steelpan znany również pod nazwą “steel drum” (choć bardziej odpowiednia wydaje się pierwsza forma, ponieważ instrument ten zalicza się do idiofonów, a nie do membranofonów), lub po prostu “pan”, jest jednym z wielu przykładów pomysłowości człowieka. Od zwykłej beczki po oleju, do instrumentu kojarzonego na całym świecie z kulturą wyspiarską Ameryki Środkowej, czy chociażby muzyką Calypso.
Ale zacznijmy od początku. Jest koniec XVIII wieku, francuscy plantatorzy wraz ze swoimi niewolnikami emigrują z Martyniki do Trynidadu. Wraz z nimi przybywa Karnawał. Ponieważ niewolnicy nie mogli brać w nim udziału, stworzyli równoległe święto – “Canboulay”. W roku 1880 w odpowiedzi na zamieszki, afrykańska muzyka perkusyjna i walki na kije, zostają zakazane. Wtedy właśnie pojawiają się Tamboo-Bamboos. Jak sama nazwa wskazuje, były to kawałki bambusa przycięte do różnych długości. Można było podzielić je na cztery grupy: Boom, lub Bass, Foule (Fullers) odpowiadające tenorom, Cutters – sopranom i Chandlers – altom. One również trafią później na “czarną liste”, by powrócić w 1937 roku przetransformowane w orkiestrę złożoną z patelni, koszy na śmieci i beczek.
Od tej pory przez następne lata następuje ewolucja tego instrumentu. Gdy w roku 1941 na Trynidad przypływa marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych, dostęp do beczek po oleju staje się łatwiejszy. Właśnie wtedy “panmen” (tak można nazwać osoby, które grają na “panie”) zaczęli upowszechniać “steelpan music” pośród amerykańskich żołnierzy. I w ten oto sposób rozpoczęła się popularyzacja “grających beczek”. W 1951 roku powstaje formacja “The Trinidad All Steel Percussion Orchestra”, która bierze udział w Festival of Britain. Jest to pierwszy zespół, którego wszystkie instrumenty wykonane były tylko z odzyskanych beczek po oleju.
W dzisiejszych czasach do produkcji steelpans wykorzystuje się również blachy z różnych stopów metali i formuje się je od podstaw, by uzyskać specyficzne brzmienie. Do strojenia używa się elektronicznych, lub stroboskopowych tunerów.
Instrumenty z tej rodziny mogą występować w różnym tunningu. Na początku, gdy dopiero formował się “steelband movement”, steelpan mógł grać tylko jedną nutę. Pewnego razu jeden z pionierów tego ruchu – Winston “Spree” Simon, dostał zdeformowany instrument. Podczas pracy nad przywróceniem pierwotnego kształtu odkrył, że w różnych strefach powstają dźwięki o różnej wysokości. To popchnęło go w stronę eksperymentowania i wkrótce był wstanie stworzyć pan z czterema nutami. Był to pierwowzór tak zwanego “ping-pong steelpan”, który wyewoluował póżniej do czternastu nut. Z czasem zaczęto również stroić je chromatycznie i rodzina tych instrumentów zaczęła się powiększać.
Dziś istnieje wiele rodzajów tego instrumentu. Jako ciekawostkę wymienić można chociażby elektroniczny E-Pan, czy produkowany w Szwajcarii, przypominający latający spodek – Hang.

 

anhad soundrelax_tamboobamboo_sepiaZestaw instrumentów Tamboo Bamboo.

anhad soundrelax_steelpan souvenir_pies piegusPamiątka z Trynidad & Tobago i pies Piegus.

anhad soundrelax_steelpan_kotka GabiMały Steelpan i kotka Gabi.

anhad soundrelax_steelpanJeden ze sposobów grania na tym istrumencie.

…a tu znajdziecie jego próbkę dźwiękową.

 

Fragment dokumentu o zespole “The Trinidad All Steel Percussion Orchestra”.

 

Zdjęcia: voermane.flog.pl

Komentarze sa zamkniete.